Zam oranı hesaplama: formül, örnekler ve hesaplayıcı
Zam oranı, yeni fiyat ile eski fiyat arasındaki farkın eski fiyata bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur: (Yeni fiyat − Eski fiyat) ÷ Eski fiyat × 100. Örneğin 250 ₺ olan bir ürün 290 ₺ olduysa zam oranı (290 − 250) ÷ 250 × 100 = %16’dır.
Zam oranı hesaplayıcı
Eski ve yeni fiyatı girin; zam ya da indirim oranı ve fark tutarı anında hesaplansın.
Zam oranı formülü
Zam oranı (%) = (Yeni fiyat − Eski fiyat) ÷ Eski fiyat × 100
Sonuç eksi çıkıyorsa fiyat düşmüştür ve bu değer indirim oranını gösterir. Aynı formül, bilinen değerlere göre tersine de kullanılabilir:
| Bilinen | Aranan | Formül |
|---|---|---|
| Eski fiyat ve zam oranı | Yeni fiyat | Eski fiyat × (1 + oran ÷ 100) |
| Yeni fiyat ve zam oranı | Eski fiyat | Yeni fiyat ÷ (1 + oran ÷ 100) |
| Eski ve yeni fiyat | Fark tutarı | Yeni fiyat − Eski fiyat |
Örneğin 400 ₺’lik bir ürüne %12,5 zam gelirse yeni fiyat 400 × 1,125 = 450 ₺ olur.
Çözümlü örnekler
| Eski fiyat | Yeni fiyat | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 250,00 ₺ | 290,00 ₺ | (290 − 250) ÷ 250 × 100 | %16 zam |
| 32,50 ₺ | 35,75 ₺ | (35,75 − 32,50) ÷ 32,50 × 100 | %10 zam |
| 767,45 ₺ | 820,00 ₺ | (820 − 767,45) ÷ 767,45 × 100 | %6,85 zam |
| 120,00 ₺ | 108,00 ₺ | (108 − 120) ÷ 120 × 100 | %10 indirim |
Yüzde ile yüzde puan arasındaki fark
İki oranın farkı “yüzde puan” ile ifade edilir. Bir tedarikçinin iskontosu %10’dan %15’e çıktıysa artış 5 yüzde puandır; oransal olarak ise iskonto %50 artmıştır. Raporlarda bu iki ifadenin karıştırılması, değişimin olduğundan küçük ya da büyük görünmesine neden olur.
Ardışık zamlar toplanmaz, çarpılır
Art arda gelen iki %10’luk zam toplam %20 değil, %21 artış demektir: 100 ₺ önce 110 ₺’ye, sonra 110 × 1,10 = 121 ₺’ye çıkar. Birden fazla zammın toplam etkisi şöyle hesaplanır:
Toplam artış (%) = [(1 + z₁ ÷ 100) × (1 + z₂ ÷ 100) × … − 1] × 100
İskonto ve KDV zam oranını nasıl etkiler?
Liste fiyatı değişmese bile iskontodaki bir azalma gerçek bir zamdır. 100 ₺ liste fiyatlı bir üründe %15 iskonto uygulandığında net fiyat 85 ₺’dir. İskonto %5’e düşürülürse net fiyat 95 ₺ olur: liste fiyatı aynıdır, ödenen fiyat ise (95 − 85) ÷ 85 × 100 = %11,76 artmıştır.
KDV oranı değişmediği sürece zam oranı KDV dahil ve KDV hariç fiyatlarla aynı çıkar. Ancak iki fiyattan biri KDV dahil, diğeri hariçse sonuç yanlış olur. KDV oranının kendisi değiştiğinde ise KDV dahil fiyattaki artış bir tedarikçi zammı değildir; bu yüzden takipte KDV hariç net birim fiyat kullanılması önerilir.
Birim fiyata çevirmeden karşılaştırmayın
Ambalaj boyutu değiştiğinde paket fiyatları yanıltıcıdır. Aşağıdaki örnekte paket fiyatı düşmüş görünse de kilogram fiyatı artmıştır:
| Önceki alış | Son alış | |
|---|---|---|
| Paket | 5 kg — 900 ₺ | 4 kg — 780 ₺ |
| Kilogram fiyatı | 180,00 ₺ | 195,00 ₺ |
| Değişim | — | %8,33 zam |
Birim fiyat = Paket fiyatı ÷ Paketteki miktar
Yüzlerce kalemi elle hesaplamak yerine
Tek bir ürün için hesap makinesi yeterlidir; her ay yüzlerce fatura kalemi için değil. Prulse her faturadaki kalemlerin iskonto sonrası net birim fiyatını okur, aynı tedarikçiden yapılan önceki alışla karşılaştırır ve zam oranını sizin için hesaplar.
Sık sorulan sorular
Zam oranı hesaplama formülü nedir?
Zam oranı = (Yeni fiyat − Eski fiyat) ÷ Eski fiyat × 100. Sonuç pozitifse zam, negatifse indirim oranını gösterir.
İndirim oranı nasıl hesaplanır?
İndirim oranı = (Eski fiyat − Yeni fiyat) ÷ Eski fiyat × 100. Örneğin 120 ₺’den 108 ₺’ye düşen bir fiyatta indirim oranı %10’dur.
Maaş zammı oranı da aynı şekilde mi hesaplanır?
Evet. Eski ve yeni maaş tutarı aynı formüle yerleştirilir. Sonucun doğru olması için iki tutarın da aynı türde, yani ikisinin de net ya da ikisinin de brüt olması gerekir.
İki ayrı zam oranı toplanabilir mi?
Hayır. Ardışık zamlar birbirinin üzerine eklenir; iki %10’luk zam toplamda %21 artış demektir. Toplam etki, (1 + oran) çarpanlarının birbiriyle çarpılmasıyla bulunur.